Tarihi Yelda Gecesi ve Kürdistan Bayrağı

– Her 21 Aralık “Şeva Çile” yada "Şeva Yelda" (Yelda Gecesi) olup, Kürd kral Mirdad’ın doğum günüdür. Yunanlılar Mithridates derdi; Anlamı "güneşin verdiği" idi günümüz Kürtçesindeki "Rojda" ile aynı isimdir.  O dönem Güneş Allah'ın Nur sıfatı idi. Burdaki "Mir" ismi 'Mihr'den gelir ve güneş anlamına gelir. “Mirdad” da “güneşten gelen” demektir. Yelda Gecesi, binlerce yıldır Kürtler’de çoşku ile kutlanır. Bu Kültür daha sonra Hıristiyanlık inancında Noel olarak geçmiştir.

Makale: Bedel Boseli, www.bedelboseli.com

- Yelda günü ve gecesinde; Kimse kimseye emir veremez, hükmedemez. Hayvan veya insan kanı kesinlikle dökülemez. Ağaç dikilir. Özelde Kürtler 3 ay önceden hazırlıklar yapar. Kuru üzüm, nar, karpuz gibi özel yiyecekler hazırlardı. Eskiden tüm Kürtlerde, Şimdi de Yaresan ile Zerdüştirlerde, Nar meyvesi kutsaldır. Karpuz sonradan eklenmiştir.  Nitekim Kürt kral Mirdad tarihte ilk kez Orta Asya ve Avrupa genelinde köleliği yasaklamış, köleci Roma İmparatorluğu'na karşı Spartüküs liderliğinde ayaklanan mazlumlara destek için ordu göndermişti. Ordu geç kalınca Spartaküs yakalanarak idam edilir.

– Her 17 Aralık, Kürdistan Bayrağı günü. Şeva Yelda temalı binlerce yıllık Kürdistan bayrağı, 68 yıl önce 17 Aralık’ta, Mahabad’da Mahkeme binası üzerinde gençler tarafından dalgalandırılmıştır, bütün Mahabad’a yayılmıştır. Mahabad merkezli Kürdistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Qazi Mihemed (Kadı Muhammed), 1946’da o bayrağı General Mustafa Barzani’ye emanet etmiş, dalgalandırmasını vasiyet etmiştir. Bayrak Federe Kürdistan’da resmen dalgalanmakta, Qazi Mihemed’in vasiyeti yerine getirilmektedir.

Foto: 1920'lı yıllarda Botan'da Kürdistan bayrağı dalgalanırken

Her 17 Aralık, Kürdistan Bayrağı günü olarak kutlanır. Bu kutlama Federe Kürdistan’da resmi düzeydedir. Nitekim Kürdistan Başkanlığı resmi kutlama mesajı yayınlandı.
Peki neden özellikle 17 Aralık günü?

17 Aralık 1945 Kürt tarihi için önemli bir gün. Böylesi bir günde bir grup vatansever Kürt genci, Kürdistan Bayrağı’nı Mahabad Şehri’nin mahkeme binasında dalgalandırdı. O günün güzelliği-heyecanı tarif edilemezdi.

O gün bazı insanlar Kürdistan Bayrağı’nın renklerinin dalgalandığını görünce kendinden geçtiler, adeta dünyayla bağlantıları kesildi. Bazıları da sevinçten göz yaşı döktü, bazıları da saygı duruşuna geçtiler.

Bu sebeple her 17 Aralık Kürdistan bayrağı günü olarak kutlanır. Şimdi Kürdistan Bayrağı'nın tarihi derinliği; anlam ve önemine bakalım.

Tarihin başından beri 25’i aşkın devlet ve imparatorluk kuran Kürtler, tarihte bir çok bayrak kullanmışlardır. Tarihin başından beri, binlerce yıldır süreklilik arz eden ve Kürtlerin nereden gelip nereye gittiğini açıklayan Kürt Bayrağı; kırmızı, yeşil eşliğinde beyaz üzerinde güneş olanıdır. Kırmızı ile yeşil bazı dönemlerde kullanmamıştır ancak özellikle Güneş her zaman Kürtlüğün sembolü olmuştur. Nitekim Kürtlerde devlet lideri anlamına gelen "MİR" kelimesinin anlamı güneştir.

Kürdistan bayrağını Yelda Gecesi ile bağlantılayan mesele üzerindeki güneştir. Malum biz Kürtler Aryen (Ari) bir milletiz. “Aryen” ismi “Êran” olarak da söylenir. Günümüz “İran” devletinin ismi “Aryen” kelimesinden gelmektedir. Hindistan, İran, Medya (Kürdistan + Belucistan), Pakistan, Afganistan ülkelerinde yaşayan halklara “Aryen” ya da “Ari” halk denilirdi, Kültür ve dilleri aynı kökten gelmişti. Kürtlerin kökeni ve Aryenler üzerine yazdığım detaylı makaleleri tr.bedelboseli.com 'da bulabilirsiniz. Bizim Aryen atalarımızın 7000 yıllık önceden başlayan bir takvimi vardı. Bu takvim güneşe göre hesaplanırdı. Aynı zamanda güneş kültürel bir simgeydi. Özellikle Kürt krallar gücünü Güneşten aldığını söylerlerdi. Mesela Kürt Zilan İmparatorluğu’nun kralları kendilerini Mirdad 1, Mirdad 2, Mirdad 3… olarak adlandırılardı. Yaklaşık 2100 yıl önce, Kürtlerin ataları olan bu Zilaniler de bir dönem Yelda gecesine bağlı olarak, gecenin sembolü olan Ay-Yıldızlı Bayrak'ta kullanılmıştır. Fakat Güneşli bayrak sürekliliğini genel itibarıyla korumuştur. Bu 21 Aralık’ı 22 Aralık’a bağlayan gece Şeva Yelda (Şeva Çile) olup, yılın en uzun gecesi, Kürtlerin en kutsal kabul ettiği gecedir. Kürd Kral Mirdad doğum günü olup eski Kürtlerde kutlanırdı. Burdaki 'Mir" ismi 'Mihr'den gelir ve güneş anlamına gelir. “Mirdad” da “güneşten gelen” demektir. Günümüzdeki “Rojda” ismi ile aynı anlamdadır. Yelda da “güneşin doğumu” demektir. Özelde Kürt krallar Güneş ile sembolize edilirdi. Güneş de Kürtleri… Bu sebeple Kürtler güneş sembolünü çok kullanmışlardır tarih boyunca.

Günümüz Kürdistan bayrağı üzerindeki güneş 21 ışınlıdır. Bu Newroz’u yani 21 Martı temsil eder. (Miladi takvime göre) 21 Mart günü ile sabitlenen Newroz devrimi (Nevruz) ile Kürt Aryen İmparatorluğu Med Devleti 2.717 yıl önce kuruldu. Binlerce yıllık Kültür mirasının sembolü olan Güneşli bayrak Kürtlerin ulusal derinliği ve tarihsel köklülüğünün ifadesidir.

Miladi takvim'deki 21 Mart, Kürtler'e göre yılbaşıdır yani ayın 1’idir.

Eski Kürtlerde (Zerdüştlükte) yılın 365 gününe 6 saat ilave edilen güneş takviminin uygulanışını, Zerdüşt’ün zamanına kadar geri götürmektedirler. Avesta Takvimi'ne göre bir yıl, her biri otuz gün olan on iki aydan oluşmakta ve bu aylarda hafta yer almamaktadır. Bir ayın otuz gününün isimleri farklıdır. Böylece 360 günden meydana gelen bir yıla, beş Gata’nın ismiyle ifade edilen beş gün ilave edilmektedir. Newroz öncesindeki bu 5 günde, güzel yemekler yapılır, evler çiçeklerle süslenir, güzel kokular sürülürdü.

Kendini “Mihrdad” (Mîrda) olarak adlandıran Kürt kralın doğum günü olması sebebiyle 21 Aralık’ı 22 Aralık’a bağlayan gece Kürtlerce hep kutlanmıştır. Günümüzde özellikle doğu Kürdistan’da (İran) coşku ile kutlanır. Bu Kültür Hıristiyanlığa Noel Bayramı olarak geçmiştir. Zerdüştlük öncesinde Kürtlerde Kürt Kral Mirdad’ın doğum günü olarak kutlanırdı. Bu Kültür daha sonra Behdinilere  yani Zerdüştilere geçerek, iyilerin kötülere karşı savaşı ile sembolize edilmiştir, aynı zamanda. Kötülük karanlıkla eşdeğerdir. Sabaha kadar uyunmaz, ateş yakılır, aydınlığın/iyiliğin hakim olması için dua edilir. Yani ateş yakılarak aydınlığa destek verilirdi. Bu Kültür temiz niyetin, temiz vicdanın, iyilik duygusunun, adaletin bilince çıkarılması için elzemdi. Nitekim Kürt kral Mirdad tarihte ilk kez Orta Asya ve Avrupa genelinde köleliği yasaklamış, köleci Roma İmparatorluğuna karşı Spartüküs liderliğinde ayaklanan mazlumlara destek için ordu göndermişti. Ordu geç kalınca Spartaküs yakalanarak idam edilir.

Yelda günü ve gecesinde; Kimse kimseye emir veremez, hükmedemez. Hayvan veya insan kanı kesinlikle dökülemez. Ağaç dikilir. Özelde Kürtler 3 ay önceden hazırlıklar yapar. Kuru üzüm, nar, karpuz gibi özel yiyecekler hazırlardı. Eskiden tüm Kürtlerde, Şimdi de Yaresan ile Zerdüştirlerde, Nar meyvesi kutsaldır. Karpuz sonradan eklenmiştir.

Yelda gecesi sofrası

İran İslam Devrimi’nin fikir babası, Fars kökenli Dr. Ali Şeriati eserlerinde sık sık “Medeniyet ve felsefeyi Yunanlılara öğreten Kürtlerdir” demiştir. Eski İran cumhurbaşkanı akademisyen Mahmut Ahmedinejad, aynı zamanda üniversite kökenli bir akademisyen olup, 2006 Kürdistan vilayeti konuşmasında “İran medeniyetinin kaynağı Kürdistandır; Kürt kültürüdür” demişti.

aslında “İran” şimdiki İran Devleti” ile sınırlı bir çoğrafya-kültür değildir… “Êran” yada “İran” kelimesinin “Aryen Yurdu” anlamına gelip Kürdistan’ı da kapsıyor. 1930'larda Persler (Farslar) kendi Areyen kökenlerini vurgu yapmak üzere kendi devletlerinin adını İran koymuştur. İran Kültürü'nden kasıt Aryen Kültürü'dür. Yani Kürt, Beluc, Fars gibi kavimlerin kadim ortak kültütürü. Şimdi bu temelde Fars Dili ve Edebiyatı üstatlarından Prof. Mir Celaleddin Kazzazi’nin açıklamalarına bakalım.

“Mehr’in anlamı güneştir. Güneş İran ve Hint halklarının bir totemi olup Zerdüşt dönemine kadar bu kutsamanın tarihi arka planı var. Güneşi kutsama kültürü İran sınırlarını aşarak Roma’ya ulaştı, Roma kralları bu ayini kabullenerek uyguladı ve Roma krallarından Julianos’un halkı Hıristiyanlık'tan Mehr-Peresti’ye (Mitraizm - Güneşe Tapınma) döndürmeye çalıştı.

Roma’da İran etkisiyle Şeb-i Çile’nin (Şeb-i Yelda) yılın başı olduğu inancı gelişti. Hıristiyan inançlarında dahi rahiplerin halkı bu inanıştan döndüremeyerek bu gecenin Hz. İsa’nın doğum günü olduğu inancını ortaya attılar. Bu durum devam edip, bugünün Hıristiyan dünyası'nda yeni yıl olarak lanse edildi. Hıristiyanlar arasında 25 Aralık’ta yapılan kutlamalarında İran’ın Şeb-i Çile (Kırkıncı Gece) kutlamalarının etkisi hala devam ediyor. İranlılar eskiden selvi ağacı'nı bu gecede altın ve gümüşlerle süslerdi. Hıristiyanlar daha sonra selvi ağacı yerine İranlı kadim güneşi kutsayanlardan etkilenerek, çam ağacını süslemeye başladılar.

İran kültürünün (Aryen Kültür) Hıristiyanlık'taki bir etkisi de tatil gününün Pazar olmasıdır. Mesela İngilizce’de Pazar günü için “Sunday” denir. (“Sun+day” ise “güneş+günü” demektir.) Anlamı “Güneş/Mehr” olup bu gün eski İranlılarda (Aryenlerde) kutasaldı.”

Kürdistan bayrağı meselsine dönersek:

Görüldüğü gibi Kürdistan bayrağı üzerindeki güneşin arka planı, kültürel ve tarihi öyle sıradan değil, kökleri çok derindir. Bu kökü-sembolü söküp atmak Kürt milletini kültürel soykırıma tutmaktır. Ve ortasında güneş olan bu Kürdistan bayrağını 20. yüzyıl başındaki Kürt Milli Mücadelelerinde kullanılmıştır.

Örneğin 1927’de Ağrı merkezli Kürdistan Cumhuriyeti ilanında dalgalandırılmış, ilgili resimler günümüze ulaşmıştır. 1930’da Kürdistan Cumhuriyeti’nde dalgalanan bu güneşli Kürt bayrağını indirdikten sora “Hayali Kürdistan’ı ağrı dağına gömdük, üzerini betonla ördük” diye manşet atanlara cevapların en anlamlısı sahip çıkmak her fırsatta ön plana çıkarmaktır.

Mahabad merkezli Kürdistan Cumhuriyeti’nin, Cumhurbaşkanı Qazi Muhammed (Kadı Muhammed) bu bayrağı, günümüzdeki haliyle General Mustafa Barzani’ye teslim etmiş, onun bu emaneti koruyup özgürce dalgalandırmasını vasiyet istemiştir. Denilebilir ki güneşiyle 7000 yıllık Aryen kültürü, ışınlarıyla 2.777 yıllık Newroz temalı Kürdistan bayrağına sahip çıkmak tarihi derinliği olan kültürümüze sahip çıkmaktır, Qazi Mihemed’in vasiyetini yerine getirmektir.
ANASAYFA ve İLGİLİ HABERLER için BURAYI tıklayın