Ahmedi Xani'nin reçetesi ve Mem u Zin'in ilginç sırrı!

Mem u Zin Kurtler Kurdistan

Ehmedê Xanî (Ahmedi Hani, Ehmede Xani) Kürt halkının kendini geliştirmesi ve özgürleşmesi için en iyi reçeteyi hazırlayan bir filozoftur. Özellikle eseri Mem u Zin üzerinden değerlendirirsek dünya ilim ve felsefe tarihinde çok önemli bir konuma sahiptir. 

Makale: Bedel Boseli, bedelboseli.com

O Kürt halkının birlik içinde mücadele edip diğer toplumlarla barış içinde yaşamasını istiyordu. Kürtlerin durumunu ulusalcı bir üslup ile ele alması çok önemlidir. Aslında asıl önemli olan nokta tarihte ilk kez ulusalcı bir yaklaşım sergileyen bilge insandır. Ne hazindir ki yüzyıllar sonra Avrupa ve İslam toplumları yanlış yönde de olsa ulusalcılığı keşfedecek ve ulusallaşacak, Kürtler ise onların inkar ve imhacı düzenlerinde varlık mücadelesi verecek. Ulusalcılıktan ilk bahseden en son ulusallaşmasını tamamlayacaktı.

Ulusalcılığın ayrımcılık olduğunu düşünebiliriz. Ancak mezhep ve din savaşlarının olduğu, bu uğurda yüz milyonlarca insanın öldüğü bir dünyada, demokrasi temelinde ulus devletlerin kurulması, insanlık için dönemsel bir güvencedir.

Tabi ki, Xani baba'nın bahsettiği ulusal sistem ile günümüz ulusal sistem aynı değildir. Çünkü Xani bir halkın kendi değerlerine sahip, çıkması, kendi kültür ve yapısını geliştirmesi, adalet ve özgürlük için mücadele etmesini istiyor; bu temelde varlığını güvence altına almasını istiyor. Bunu İslami düşüncesi ile de ele alıyor, Yunan  felsefesi ve Hint hikmetinden istifade ediyor. Ancak Xani'nin önerisinin aksine, özellikle Ortadoğu'da günümüz hakim ulusalcı sistemler insanları sömürmek için kan ve gözyaşı temelinde kurulmuşlardır.

Ehmedê Xanî Aristo'cu bir tarz üzere değil, Kuantumsal bir yaklaşım üzredir. Şöyle ki Aristoculukta ya siyah veya beyaz vardır. Ya ben ya de sen vardır. Ya biz ya da onlar... Ama Kuantum düşünce sisteminde siyah ve beyaz ile bütün renkler aynı anda ve noktada hem olabilirler. Ben ve sen "ben" ve "sen" kalarak bizleşebiliriz.

Mem û Zîn

Xani baba Kürt halkının durumunu analiz etmiş, özgürlük reçetesini şifreli bir üslup ile, edebi nitelikte sunmuştur. Bunu Mem û Zin aşk destanı ile Kürdistan tarihine hediye etmiş böylece reçetesini daim kılmıştır. Aşk büyüsü ile gelecek nesillerin ruhuna üflediği bu Kürdi reçete Mem û Zin aşk destanıdır. Aslında ilk bakışta bir erkek ile kadın arasında gerçekleşen aşk gibi gözükse de gerçeklik pek öyle değil. Burada söz konusu olan Kürt ile Kürdistan aşkıdır.

Bakınız Xani baba ne diyor:

  • Şerha xema dil bikim efsane 
  • Zînê û Memê bikim behane

Evet burada gönül derdini efsaneleştirmek için Mem u Zin 'i bahane yapacağını söylüyor. Yani bu aşk destanı amaç değil bahanedir. Bahane olmayan gerçeklik ise Kürdistan aşkıdır.

H. Mem Mem u Zin üzerine akademik araştırmalar yapmış, be önemli sonuçlar ortaya çıkarmıştır. O sonuçlara göre; Ehmedê Xanî, Mem û Zîn'i 10'lu hece ölçüsü ile yazmış, destanda 10 isme yer vermiştir. Destan'ın matematiği hikmetli bir yaklaşım ile 10 üzerine kurulmuş. Peki neden 10?

Hatırlarsak Hz. Musa tarihte 10 emir ile ön plana çıkar. Ve kendi ulusu İsrailoğulları için kurtuluş mücadelesi vermiş, onları Mısır köleci sisteminden koparıp, özgürlük yoluna sevketmişti. Ve Xani baba hem 10'lu matematiği hem de içeriğinden bahsettiği üzre Hz. Musa'nın yolundan gittiğini, halkını özgürleştirmek istediğini yansıtıyor.

Nitekim o dönem İran ve Osmanlı savaşları Kürdistan coğrafyasında gerçekleşiyor, Kürt halkı ve vatanı ateş, kan ve gözyaşı deryalarında boğuluyordu. Fakir ve perişan bir durum ortaya çıkmıştı. Özellikle Osmanlı - İran arasında imzalanan Kasr-ı Şirin anlaşması Kürdistanı ikiye bölüyordu. Xani baba bu durumu üzüntü ile karşılamıştı. Bir şiirinde şöyle der:

  • Tasek ji vê ava zelal nadim bi hewza Kewserê
  • Levhatina Qesra Şirîn lê nabînim tu meferê
  • Piştî roja me bû tarî mirin xweş e ji emberê

Yani "Vatanının berrak suyunu cennetin Kevser suyuna değişmeyeceğini, Kasrı Şirin anlaşmasında hiç bir hayır görmediğini, güneşimizin kararmış olduktan sonra bizim için ölüm Cennet sefasından daha güzeldir" diyor.

Evet o Hz. Musa'nın özgürlük yolunda giden Kürdi bir filozof.

Mem û Zîn destanın'da Mem ile Zin özellikle Newroz gecesinde tanışıyor. Bu da Kürd ile Kürdistan'ın Newroz ile tanıştığı anlamına gelir. Yani Kürdistan aşkının ateşi Newroz ile yanar.

Destanda geçen 10 isimden herbirinin Kürt tarihi ve Kültürü'nde çok öenmli bir konum ve  sırrı var.

Mesela "Zin" ismi eski Kürt destanlarında "Ay"ı temsil eder ve çok güzeldir. Bu güzelliği ile vatanı yani Kürdistan ve özgürlüğü temsil eder.  "Mem" ise Kürd anlamındadır. "Sti" ismi ise "yıldız"dır ki karanlığa karşı aydınlatıcı görevini üstlenir. Destanda ise bu rolü oynar. "Çeko" ise Kürtçe'de "silahlı kişi" anlamına gelir; Peşmerge'dir. Kaldıki Mem'in Zin'e ulaşması için yani Kürd'ün Kürdistan ve özgürlüğe erişmesi için koruyucu bir güç rolünü oynuyor. "Beko" ise "bekir/bikir" kelimesinden türemiş olup satılık anlamındadır. Yani dünya malı için kişiliğini satarak ihanet eden.

Mem ile Zin destanında geçen bütün isimler anlamlı ve sosyolojik etiketler barındırır. Bunlar detaylı ve geniş bir şekilde ele alınacak inşallah.

Ehmedi Xani 'nin eserleri şunlardır:
  1. Nûbehara Biçûkan
  2. Eqîdeya Îmanê
  3. Şiir Dîvanı
  4. Mem û Zîn
Xani babayı anlamak için okuyabileceğiniz çok güzel eserler İstanbul Kürt Enstitüsü Yayınları'ndan, H. Mem 'in yazdığı kitaplardır. Söz konusu eserleri incelemek veya okumak için burayı tıklayın. Bu adresten sipariş verdiğinizde kitaplar kapınıza kadar gönderiliuyor.
Bedel Bosel, bedelboseli@gmail.com
ANASAYFA ve İLGİLİ HABERLER için BURAYI tıklayın